Master in Creativiteit

Portretrecht: in opdracht of niet in opdracht

 

Het portretrecht is het recht van een geportretteerde om publicatie van het portret te voorkomen. Er zijn twee verschillende situaties: het portret is in opdracht of ten behoeve van de geportretteerde gemaakt of het portret is juist niet in opdracht, maar misschien wel met toestemming, gemaakt. Deze twee verschillende situaties leveren ook verschillende situaties op.

 

Wat is een portret?

Wanneer is er sprake van een portret?

Dat is al het geval wanneer iemand herkenbaar in beeld is gebracht. Dat kan dus ook bij (grote) groepen, straatfotografie, illustraties, lookalikes, satire etc. het geval zijn. Kleding, haardracht, omgeving, houding, beweging etc. kan daarom allemaal meespelen.

 

Portretrecht in opdracht

Er is sprake van een portret in opdracht, wanneer de opdracht voor het maken van het portret door of vanwege de geportretteerde is gegeven, of de opdracht ten behoeve van de geportretteerde is gegeven. Een opdracht van een tijdschrift, krant, website, stichting, bedrijf of organisatie om iemand anders te portretteren is dus nog lang niet een opdracht vanwege of ten behoeve van de geportretteerde. Bij een portret in opdracht mag de geportretteerde, als deze het portret heeft, verveelvoudigen, maar niet openbaar maken. Voor het verveelvoudigen is dus geen toestemming van de auteursrechthebbende nodig.

 

Fotoportret publiceren in krant of tijdschrift

Als er een fotoportret is, dus geen andere vormen van portretten, zoals een getekend portret, en deze is in opdracht van of ten behoeve van de geportretteerde gemaakt, dan mag die foto, mits met toestemming van de geportretteerde, gepubliceerd worden in een krant of tijdschrift. Een website met eenzelfde functie valt daar wat mij betreft ook onder. Daar is dus geen toestemming van de fotograaf voor nodig! Overigens mag die publicatie alleen met naamsvermelding gepubliceerd worden. Dat is overigens alleen zo wanneer de naam van de fotograaf ook al op of bij het portret vermeld stond. Heeft de fotograaf zelf niet aan naamsvermelding gedaan dan hoeft dat ook niet bij de publicatie in de krant of het tijdschrift. 

 

Naamsvermelding bij fotoportret

Om bij publicatie de naamsvermelding af te kunnen dwingen, is dus nodig dat de fotograaf zijn/haar eigen naam al op of bij het fotoportret heeft vermeld. Dat kan natuurlijk op meerdere manieren:

  • watermerk
  • naam op de foto (klein in de hoek)
  • naam in IPTC-gegevens
  • naam in bestandsnaam bij publicatie van het portret, ook door fotograaf of geportretteerde zelf, zorgen voor naamsvermelding

Aangezien er toch sprake is van een opdracht, kunnen er natuurlijk sowieso al meer afspraken gemaakt worden over het gebruik van het portret en het (laten) publiceren ervan. Zo kun je afspreken dat de geportretteerde het portret niet mag verstrekken aan een krant of tijdschrift, zonder de naam van de fotograaf te vermelden en te vertellen dat naamsvermelding nodig is.

 

Auteursrechthebbende mag portret niet publiceren

De auteursrechthebbende van een portret dat in opdracht is gemaakt, mag dat portret niet openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde. Er moeten dus afspraken gemaakt worden over het mogen publiceren van het portret.

Vooral wanneer je als auteursrechthebbende het portret wil publiceren, bijvoorbeeld omdat je het in je portfolio wil opnemen. Als de opdracht door of vanwege de geportretteerde is gegeven, dan kan het opgenomen worden in de algemene voorwaarden.

De auteurswet heeft het namelijk alleen maar over ‘overeenkomen’ en dat doe je ook met algemene voorwaarden. Is de opdracht echter alleen ten behoeve van de geportretteerde gegeven, dan heb je met de geportretteerde zelf nog geen overeenkomst.

Je moet het dan apart regelen. Een quitclaim is daarvoor altijd een goede oplossing. Dit is namelijk ook een overeenkomst waar van beide partijen de gegevens genoteerd worden en waarin opgeschreven staat hoe het portret gebruikt zal of mag worden. Eventueel kunnen daar natuurlijk ook nog wat zaken in opgenomen worden over wat de geportretteerde met het portret mag, naast het verveelvoudigen ervan.

 

Bron: Charlotte’s Law